در عصر حاضر، رسانهها رگ حیاتی جوامعاند و بررسی جامعهشناختی آنها هم ضرورت آکادمیک و هم الزام اجتماعی است. کتاب «جامعهشناسی نوین ارتباطات: رسانهها در جهان امروز» اثر دکتر باقر ساروخانی، که جلد دوم دانشنامه ارتباطات است، تلاشی نظاممند برای واکاوی رسانههای نوین در فضای جوامع اطلاعاتی ارائه میدهد.
درباره نویسنده
دکتر باقر ساروخانی، جامعهشناس سیاسی و استاد پیشین دانشگاه تهران با دکترای سوربن، در آثارش شناسههای نظری غرب را با زمینه فرهنگی-اجتماعی ایران پیوند زده است. این پیشزمینه باعث شده کتاب حاضر هم از منظر نظری غنی باشد و هم قابل استفاده برای مخاطبان ایرانی.
خلاصه محتوای کلی
کتاب از رسانههای سنتی (رادیو، تلویزیون) آغاز و تا اینترنت و شبکههای اجتماعی پیش میرود و تحولات را در چارچوب نظریههای کلاسیک و معاصر تحلیل میکند. محورهای اصلی شامل:
- تحول ساختارهای ارتباطی در عصر دیجیتال
- نقش رسانهها در شکلگیری هویت جمعی و فرایندهای سیاسی
- پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و حریم خصوصی در پی گسترش رسانههای نوین
- مفهوم اعتماد رسانهای و کارکرد آن در دموکراسی و آموزش
اهمیت و مخاطب
اثر برای خوانندگان از سطح مقدماتی تا پژوهشگران حرفهای مناسب است؛ هم به عنوان منبع آموزشی و هم به عنوان متنی برای تحلیل نظری و انتقادی. اهمیت کتاب در بسط فهم نقش رسانهها در تغییرات اجتماعی و فراهم آوردن چارچوبی برای نقد آثار رسانهای معاصر است.
جمعبندی
کتاب ساروخانی، با ترکیب دادههای تاریخی، نظریههای جامعهشناختی و مثالهای جهانی، خواننده را به تفکر انتقادی درباره نقش رسانهها در دموکراسی، آموزش و حریم خصوصی دعوت میکند و بستر مناسبی برای گفتگوی علمی در حوزه جامعهشناسی ارتباطات فراهم میآورد.
اطلاعات شناسنامهای کتاب
عنوان: جامعهشناسی نوین ارتباطات: رسانهها در جهان امروز
نویسنده: دکتر باقر ساروخانی — استاد برجسته جامعهشناسی، بنیانگذار رشته ارتباطات در ایران، متولد ۱۳۱۸ قزوین؛ دکترای جامعهشناسی سیاسی از سوربن (۱۳۴۷)؛ بیش از ۳۵ سال تجربه تدریس و چندین عنوان در حوزه ارتباطات.
ویراستار / همکار: افسانه قارونی.
ناشر / سال انتشار: انتشارات اطلاعات، ۱۳۹۵ (۲۰۱۶)
مشخصات چاپ اول: قطع وزیری (شومیز)، ۳۷۲ صفحه، تیراژ ۲۱۰۰ نسخه؛ حدود قیمت چاپ اول: ۱۹۰۰۰۰ تومان.
شابک: 978-964-423-881-9.
زبان / منابع پایه: فارسی؛ مبتنی بر منابع انگلیسی و فرانسوی (مکلوهان، هابرماس، لاسول و غیره) با تطبیق بومی.
ساختار کلی: مقدمه، سه بخش اصلی، پیوستها (فهرست منابع، نمایه). هر فصل شامل خلاصه و پرسشهای بحث برای استفاده آموزشی است.
خلاصه ساختار و محتوای کلی
رویکرد کتاب: تلفیق توصیف تاریخی و تحلیل جامعهشناختی معاصر؛ تاکید بر اینکه رسانهها سازنده واقعیت اجتماعیاند و نه صرفاً ابزار انتقال اطلاعات.
بخشها (سهگانه):
- بخش اول — رسانههای سنتی (رادیو و تلویزیون): بررسی تاریخی و اجتماعی نقش و کارکرد این رسانهها؛ تحلیل ویژگیهای رسانهای در بستر اجتماعی (حدود ۱۲۰ صفحه).
- بخش دوم — اینترنت و دهکده جهانی: تمرکز بر فضای دیجیتال، پیامدهای آن برای دموکراسی، آموزش و جامعه اطلاعاتی؛ استفاده از مباحث پستمدرن و نظریات معاصر (حدود ۱۵۰ صفحه).
- بخش سوم — ضرورت و غایت ارتباطات: مباحث فلسفی-اجتماعی مانند اعتماد رسانهای و فضای عمومی هابرماسی؛ جمعبندی نظری درباره نقش نهایی ارتباطات در پاسداری از اعتماد اجتماعی (حدود ۸۰ صفحه).
ویژگیهای نگارشی و آموزشی: زبان رسمی و فنی همراه با توضیحات کافی برای مخاطب غیرمتخصص؛ بیش از ۲۰۰ منبع ارجاعی؛ مثالهای متنوع از جوامع غربی تا ایران؛ هر فصل با خلاصه و سؤالات بحث پایان مییابد که کتاب را مناسب برای تدریس و مطالعات میانرشتهای میکند.
جایگاه و کارکرد کتاب (خلاصه ادراکی)
- مرجع دانشنامهای کاربردی در حوزه جامعهشناسی ارتباطات برای خوانندگان از سطح مقدماتی تا پژوهشگر حرفهای.
- پیوند نظری و بومیسازی مفاهیم کلاسیک و معاصر ارتباطات برای زمینه ایرانی.
- ابزار آموزشی و تحلیلی: مناسب برای درس، سمینار و پژوهشهای میانرشتهای در علوم ارتباطات، رسانه و مطالعات فرهنگی.